โดยปกติ ประเพณีวิ่งควายของจังหวัดชลบุรี จะจัดกันในช่วงเวลาใกล้หมดฤดูฝน ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ข้าวในนาใกล้ถึงเวลาเก็บเกี่ยว ระหว่างรอผลิตผลจากน้ำพักน้ำแรง เกษตรกรในสมัยก่อนมักจะใช้ช่วงเวลานี้ทำขวัญควาย สัตว์เลี้ยงที่ร่วมแรงหว่านไถที่นากันมาตลอดฤดูทำนา มีการแต้มสีตกแต่งเครื่องประดับให้สวยงาม นำมาประกวดและแข่งขันกันด้วยความครื้นเครง สืบทอดต่อกันมาเป็นประเพณีวิ่งควายจนถึงปัจจุบัน
ประเพณีวิ่งควายไม่ได้เกิดขึ้นเพื่อความสนุกสนานเพียงด้านเดียว หากยังแฝงไว้ด้วยเรื่องราวสายสัมพันธ์กันระหว่างคนกับควายในสังคมเกษตรกรรมยุคก่อน แม้ทุกวันนี้การไถหว่านด้วยแรงควายจะแทบหมดไปจากท้องทุ่งข้าวแล้ว หากประเพณีการละเล่นวิ่งควาย ยังคงได้รับการสืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน และกลายเป็นหนึ่งในประเพณีการละเล่นที่สำคัญของจังหวัดชลบุรี
ประเพณีแข่งขันวิ่งควายในปัจจุบันแบ่งเป็นวิ่งควายบกและควายน้ำ ต่างกันที่สนามแข่งที่เป็นทางแห้งและหล่มโคลน มีการจัดการแข่งขันนอกฤดูปกติกันอย่างแพร่หลาย ส่งเสริมการท่องเที่ยวและวัฒนธรรมท้องถิ่น ดังเช่น การแข่งขันควายคราดนา ต.นาเริก อ.พนัสนิคม เมื่อวันอาทิตย์ที่ 9 สิงหาคมที่ผ่านมา
ทุกวันนี้ แรงควายหว่านไถแทบจะหมดไปจากท้องนาแล้ว หากสายสัมพันธ์ระหว่างคนกับควายยังไม่ขาดสะบั้นเสียทีเดียว หากยังคงถักทออยู่ในการละเล่นที่ต้องอาศัยจังหวะและความเข้าใจกันของคนและควาย โดยมีจุดหมายอยู่ที่เส้นชัยในลานแข่งและปลักโคลน สมรภูมิใหม่ของคนกับควายในวันเวลาปัจจุบัน
Photo: ©นคเรศ ธีระคำศรี
Indie • in-depth online news agency
to “bridge the gap” and “connect the dots” with critical and constructive minds on development and environmental policies in Thailand and the Mekong region; to deliver meaningful messages and create the big picture critical to public understanding and decision-making, thus truly being the public’s critical voice
A freelance photographer based in Bangkok, Thailand, specialising in documentary photography. His work has been published in magazines, newspapers and online for several years.